fbpx

Baśnie i legendy polskie:

Baśnie i legendy polskie:

  1. O smoku wawelskim

W pustej przestrzeni sali lub świetlicy szkolnej tworzymy z uczniami umowną mapę Krakowa. Wybieramy wśród uczniów Króla Kraka, Rycerzy, Królewnę, Dratewkę/Skubę i Smoka.

Czytamy wnikliwie legendę zadając pytania gdzie i jak daleko od Krakowa jest Wzgórze Wawelskie z Zamkiem Królewskim? Którędy przepływa Wisła?

Gdzie jest Smocza Jama?

Prosimy uczniów o wymienienie pierwszych stolic Polski. Czy i jakie miasta będące w historii stolicą znają?

Przy pomocy liny, sznura, skakanek, długiego fragmentu materiału lub kredy – rysujemy, tworzymy pofalowaną linię Wisły.

W Smoczej Jamie znajduje się Smok Wawelski, który dla odróżnienia dostaje od nas wykonaną wspólnie z uczniami czapkę z gazety.

Szewczyk Skuba/Dratewka – wyposażony w worek lub torbę próbuje dotrzeć do Smoka by go pokonać.

Aby to zrobić musi przeskoczyć kilkukrotnie Wisłę.

Po każdej ze stron ustawieni są kolejno: Księżniczka Wanda, Rycerze, Król Krak.

Dratewka wyrusza w podróż do smoka.:

Skok pierwszy: Księżniczka Wanda.

Wspólnie z uczniami piszemy List Wandy do Skuby/Dratewki.

W Liście rozpoczynającym się słowami: “Kochany Dratewko…”

Wanda Pisze o złym smoku, o strachu, o tym, jak smok pożera owce i baranki, o tym, że Król wyznaczył nagrodę za pokonanie smoka i o tym, że żaden z rycerzy nie może go pokonać.

Skok drugi: Rycerze.

Rycerze zadają dratewce pytania o to, czy zna polskie stolice? I jak zamierza pokonać smoka?

Skok trzeci: Król Krak

Dratewka aby podjąć walkę ze smokiem musi odpowiedzieć na następujące pytania zadane przez Króla:

1.Smok wawelski mieszkał w smoczej jamie. Prawda/Fałsz

2.Smok przyjaźnił się z mieszkańcami. Prawda/Fałsz

3.Smok był dobry dla pozostałych zwierząt żyjących w grodzie Kraka Prawda/Fałsz

Na końcu Dratewka wręcza Królowi list od Wandy. Król pozwala Dratewce wziąć udział w walce.

Skok czwarty: Walka ze Smokiem.

Dratewka podrzuca niesiony przez siebie worek.

Uczniowie śpiewają na zaintonowaną przez nauczyciela melodię następujący tekst:

“Jechał przez góry

Przez pola szerokie

Pędził, pędził

Do walki ze smokiem!
Przez jary, moczary,

Pieczary i las

Pędził i pędził

By zdążyć na czas!”

Włączamy muzykę ilustracyjną dowolnie przez nas wybraną. Dzieci krzyczą:

“Niech smok się nie krępuje, niech smok się poczęstuje!”

Smok ilustruje zjedzenie barana wypowiadając słowa:

“Siupaj siup, siarki w bród!

Wody wody dla ochłody!

Gdzie Wisła? – Dajcie pić!”

Smok wybucha i znika, chowa się.

Król oddaje rękę córki.

Mówiąc; “Witaj na dworze Królowo-Szewcowo!”.

# informacje dodatkowe:

Inscenizacja dostosowana jest do wieku wykonawców. Najważniejsze dla wykonawców w tym wieku są elementy inscenizacyjne pozwalające uruchomić abstrakcyjne myślenie i pokonać wstyd. Jeżeli dysponujemy materiałami, fragmentami kostiumów, czy elementami, które mogą posłużyć za scenografię – wykonawcy z pewnością odwdzięczą się zaangażowaniem. Teksty możemy rozdać wcześniej. Do wspólnych zawołań, skandowania możemy zaangażować całą grupę.

Przy okazji przeprowadzamy lekcję o polskich stolicach i Wawelskim Wzgórzu.

  1. Legenda o Lechu, Czechu i Rusie

Po dokładnym odczytaniu uważnym legendy zadajemy uczniom następujące pytania:

1.W jakim kierunku udali się bracia?

2.Co miał w sakiewce Lech?

3.Jakie drzewo pojawiło się w legendzie.

4.Co było na szczycie drzewa?

5.Jakie miasto zgodnie z legendą uznajemy za pierwszą stolicę Polski?

Siadamy na piętach ‘na widowni’ po jednej stronie sali. Wybieramy spośród uczniów Lecha, Czecha i Rusa oraz Białego Konia i Świętowita i Starego Kapłana.

Narracją zajmuje się tym razem nauczyciel.

Reszta klasy będzie wykonywała ilustrację rytmiczną do przebiegu legendy.

Odczytujemy skróconą przez nas treść legendy.

W momentach gdy narrator – nauczyciel odczytuje fragmenty o końskiej jeździe i pokonywanej drodze prosimy inscenizatorów o dziecięcą zabawę w jazdę konną.

Reszta klasy równo i rytmicznie uderza raz o uda, raz klaszcząc w ręce naśladując dźwięk wydawany przez końskie kopyta.

W Środku sali ustawiamy Światowita, który po przybyciu grupy mówi następujące kwestie:

“– Jak świat ma cztery strony,

a ja – cztery twarze,

jedno miejsce na ziemi

znak każdemu wskaże…”

(za Wandą Chotomską)

Po czym Światowit wraz z Białym Koniem siadają z pozostałymi uczniami po stronie widowni.

Bracia odjeżdżają z podarowanymi przez Swiatowita sakiewkami, które wcześniej przygotowaliśmy z uczniami. W sakiewce dla Lecha jest z papieru wykonane białe pióro. Przygotowujemy je z uczniami przed rozpoczęciem inscenizacji.

Bracia rozjeżdżają się, siadają z pozostałymi uczniami na naszej widowni.

Na scenie pozostaje sam Lech. Podchodzi do wyobrażonego dębu – tym razem uczniowie naśladują dźwięk szeleszczących na wietrze gałęzi drzewa. Ręce w górę.

Kładzie piórko pośrodku sceny – wszyscy w tym momencie patrzą w górę i wypatrują orła. .

Wstajemy, okrążamy Lecha, równo każde z dzieci dotyka ramion swojego sąsiada – ścisłe koło.

Tworzymy gniazdo.

# wnioski:

Po takiej inscenizacji omawiamy z uczniami wygląd polskiego godła. Pytamy czy wiedzą jak wygląda w rzeczywistości orzeł i czy kiedykolwiek któryś z uczniów miał szansę zaobserwować orła na przykład w ogrodzie zoologicznym?

  1. Legenda o Warsie i Sawie

Prosimy uczniów o przyniesienie kilku foliowych, zakupowych toreb. Mogą być również papierowe. Przy użyciu nożyczek tniemy przyniesione materiały na cienkie paski i tworzymy z nich na środku sali pokaźną stertę.

Grupę dzielimy na męską i żeńską część. Chłopcy siadają naprzeciwko dziewcząt.

W pierwszej fazie ćwiczenia integrujemy grupę i prosimy o skupienie – a wówczas usłyszymy dźwięk siedmiu fal z Legendy o Warsie i Sawie.

Delikatnie podbierając foliowo-plastikowe paski z chłopcami i dziewczętami próbujemy uzyskać dźwiękowy efekt fal.

Teraz zadajemy uczniom następujące pytania:

  1. Kim był Wars – jaki zawód uprawiał?
  2. Czy Sawa była chłopcem?
  3. Kiedy wydarzyła się historia z legendy?
  4. Co podarowała Warsowi Sawa?
  5. Co jest herbem Warszawy?
  6. Czy znacie inne dwuczłonowe nazwy miast (np.: Buda Peszt)?

Dzielimy kwestię z legendy między wykonawców:

Dziewczęta: “Siedem fal mnie strzeże i siedem błyskawic.

Kto się ich nie lęka niech tutaj się zjawi”

Przeszuranie pasków w stronę chłopców – robimy to delikatnie by usłyszeć dźwięk fal.

Pamiętamy, że fale przypływają i odpływają w charakterystyczny sposób. Najpierw jest wzmocnienie dźwięku, które uzyskamy zagęszczeniem pasków do środka sterty, następnie rozlanie i złagodzenie fali – rozciągamy paski na zewnątrz sterty. Tworzymy muzyczny szum fal.

Chłopcy: “Nie boję się niczego. Fal się nie przelęknę!

Jaki herb ma Warszawa? Syrenkę!”

Grupa chłopięca odpowiada przesunięciem foliowych pasków w stronę dziewcząt – z taką samą dbałością i starannością (delikatnie) starając się stworzyć szum fal.

Następnie staramy się zmienić melodyjność i zrytmizować zabawę. Dziewczęta podają jeden rytm i dowolną melodię, chłopcy odpowiadają przeciwstawną aż do muzycznego wzmocnienia: crescendo.

Frazy i zabawę ponawiamy z różnymi melodiami kolejno proponowanymi przez uczniów.

  1. Legenda o Wandzie, co nie chciała Niemca.

Po przeczytaniu legendy i wnikliwej analizie fantastycznej strony tekstu, jego baśniowości przechodzimy do charakterystyki postaci.

Który z przymiotników określa Wandę i dlaczego?

bohaterska, beztroska, zła, brzydka, pewna siebie, tchórzliwa, dzielna, piękna, roztropna, mężna, urodziwa, dumna, mądra, sprytna, wierna.

Ustalamy dokładnie chronologię wydarzeń w punktach.

Następnie odpowiadamy wspólnie na pytania:

  1. Czyją córką była Wanda?
  2. Czy Wanda miała męża i córkę?
  3. Za kogo Wanda była odpowiedzialna?
  4. Co groziło mieszkańcom Krakowa w związku z odmową zalotów Rytgiera?
  5. Na czym polega tragizm postaci Wandy? Czy jest dobra decyzja, którą mogłaby podjąć w sytuacji w której postawił ją los?

Każdy uczeń pisze krótkie uzasadnienie:

Uważam, że Wanda postąpiła słusznie ponieważ….

lub

Uważam, że Wanda mogła postąpić inaczej ponieważ…

Grupa dzieli się na zwolenników i przeciwników wyboru Wandy.

Każdy podaje swoje argumenty po kolei.

Następnie tworzymy z siebie ściśle przylegające koło. Ramiona stykają się. Do środka wchodzi jedna osoba i przymykając oczy robi ze swojego ciała deskę. Jest przytwierdzona do podłoża i próbuje zaufać grupie delikatnie padając w ręce kolegów, którzy dbając o koleżankę/kolegą muszą zrobić wszystko, by nie upadła, by asekurować jej ruch. Stopy osoby w środku koła są złączone. Cała grupa pracuje nad tym, by osoba w środku nie upadła – pod okiem oczywiście nauczyciela.

Osoba w środku to Wanda (bez względu na płeć).

Każdorazowo przed rozpoczęciem ćwiczenia grupa na głos wypowiada 4 wybrane cechy Wandy, np.: odważna, dumna, mężna, sprytna.

Staramy się w grupie wyobrazić sobie cechy postaci, nie konkretną księżniczkę.

To legenda – chodzi tu przede wszystkim o zespół cech.

Osoba w środku jako Wanda z zamkniętymi oczami mówi kilkukrotnie głośno kwestię:

“- Siła miecza nie jest największą mocą, są też inne, wiele silniejsze.”

Po zakończeniu zadania rozmawiamy z wykonawcami o emocjach.

Czy łatwo zaufać grupie? Czy słowa wypowiadane w środku dodają odwagi?

Czy Wanda musiała czuć odpowiedzialność całego grodu Kraka?

Czy ludzie którymi rządziła liczyli na jej mądrość?

Czy czyn Wandy był bohaterski – i dlaczego?